Eski Mardin’in Dik Sokaklarında Bir Mahalle Geleneği: Belediye Eşekleri ve Kentin Temizlik Yaşamı

Eski Mardin, Mezopotamya ovasına hakim bir dağ yamacında, mimari yapısı gereği binlerce yıllık bir kentsel düzeni barındırır. Bu tarihi dokuda evlerin ve sokakların büyük bir kısmı merdivenlerden ve motorsuz araçların bile zor geçebileceği darlıkta geçitlerden oluşur. Motorlu taşıtların girmesinin imkansız olduğu bu dik sokaklarda, kentsel temizlik hizmetlerini sürdürebilmek adına uzun yıllardır özgün bir yöntem uygulanmaktadır: Belediye bünyesinde görev yapan temizlik eşekleri.

Dar Sokakların Kadrolu Çalışanları

Artuklu ilçesinin tarihi mahallelerinde her gün sabahın erken saatlerinde başlayan temizlik mesaisi, klasik kentsel hizmetlerden oldukça farklıdır. Dik merdivenleri tırmanabilen ulaşım ve taşıma imkanı sunan eşekler, belediyenin Temizlik İşleri Müdürlüğü bünyesinde görev yapar. Yerel halk tarafından benimsenen bu uygulama, kentin tarihi mimarisinin korunmasına da doğrudan katkı sağlamaktadır.

Çöp toplama süreci belirli kurallar ve rutinler çerçevesinde yürütülür:

• Sabah Mesaisi: Eşekler, belediye personeli olan görevli seyisler eşliğinde günün ilk ışıklarıyla birlikte belirlenen güzergahlara dağılır.
• Özel Taşıma Küfeleri: Hayvanların sırtına yükün dengeli dağılmasını sağlayan özel tasarım heybe ve küfeler yerleştirilir.
• Yük ve Sağlık Kontrolü: Hayvanların sağlığı göz önünde bulundurularak belirli bir ağırlık limiti aşılmaz ve günlük çalışma saatleri kısıtlı tutulur. Veteriner kontrolleri düzenli olarak yapılır.

Emeklilik ve Bakım Koşulları

Belediye kadrosunda yer alan eşekler belirli bir hizmet süresini doldurduktan veya yaşlandıktan sonra emekliye ayrılır. Sahada çalışmaya devam edemeyecek durumda olan hayvanlar, belediyeye ait barınaklarda koruma altına alınarak hayatlarının sonuna kadar bakım görürler. Bu uygulama, kentsel bir ihtiyacı karşılarken hayvan refahını da gözeten geleneksel bir yaşam modeli sunar.

Kent Mimarisi ile Uyumlu Bir Yaşam Modeli

Mardin'in abara olarak adlandırılan alt geçitleri ve taş merdivenli sokakları, modern temizlik araçlarının kullanımına izin vermez. Coğrafi ve mimari zorunluluklardan doğan bu durum, kentin günlük yaşam ritmini şekillendirmiştir. Mahalle sakinleri için eşeklerin çan sesleri, günün başladığını haber veren doğal bir kent sesidir.

Eski Mardin sokaklarını gezerken bu temizlik ekipleriyle karşılaşmak, kentin dik coğrafyası ile gündelik yaşam gereksinimleri arasında kurulan pratik dengenin somut bir göstergesidir.